02 Grudzień 2016

Fakt udzielenia poręczenia przez spółkę na rzecz jej jedynego wspólnika nie świadczy o podjęciu uchwały wyrażającej zgodę per facta concludentia

Ewelina Ocipińska

Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25.3.2015 r. (II CSK 818/14, www.sn.pl)

I.            Teza

1.           „Do uchwały podjętej przez wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, wykonującego uprawnienia zgromadzenia wspólników, wyrażającej zgodę, o której mowa w art. 15 § 1 KSH, ma zastosowanie art. 248 § 1 KSH ze skutkiem wynikającym z art. 17 § 1 i 2 KSH.

2.           Przepis art. 173 § 1 KSH nie ma zastosowania do uchwał jedynego wspólnika, który działa jako zgromadzenie wspólników lub zarząd spółki”.

II.          Stan faktyczny

1.           Prezes zarządu A.K. spółki z o.o. (dalej jako: „Spółka” lub „Powód”) zaciągnął kredyt w banku (dalej jako: „Bank”), który Spółka poręczyła. W dacie udzielenia poręczenia A.K. był jedynym wspólnikiem oraz jedynym członkiem rady nadzorczej Spółki.

2.           A.K. nie spłacał kredytu, a w konsekwencji Bank wystawił bankowy tytuł egzekucyjny, który został opatrzony klauzulą wykonalności. Powód wystąpił z powództwem przeciwko Bankowi o pozbawienie tytułu wykonawczego wystawionego przez Bank wykonalności. W opinii Powoda poręczenie należy uznać za nieważne, ponieważ jego udzielenie nie zostało poprzedzone podjęciem przez A.K. (który wykonywał uprawnienia zgromadzenia wspólników) uchwały w formie pisemnej, na mocy której wyrażona zostałaby zgoda na zawarcie umowy poręczenia, zgodnie z art. 15 § 1 KSH oraz 17 § 1 i 2 KSH.

3.           Sąd Okręgowy oddalił powództwo stwierdzając, że chociaż uchwała nie została podjęta ani pisemnie ani w formie protokołu, to podjęto ją per facta concludentia. Powód odwołał się od wyroku do Sądu Apelacyjnego, który oddalił apelację również stwierdzając, że do podjęcia uchwały wyrażającej zgodę na poręczenie doszło w sposób dorozumiany. Zdaniem Sądu Apelacyjnego z żadnego przepisu nie wynika, że niezachowanie formy pisemnej uchwały powoduje jej nieważność.

4.           W skardze kasacyjnej do Sądu Najwyższego Powód zarzucił Sądowi Apelacyjnemu na podstawie prawa materialnego naruszenie art. 15 § 1 KSH, art. 17 § 2 KSH, art. 173 § 1 KSH, art. 156 KSH praz art. 4 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/102/WE z dnia 16.9.2009 r. w sprawie prawa spółek, dotyczącej jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej jako: „Dyrektywa 2009/102/WE”) - poprzez uznanie, że uchwała została podjęta per facta concludentia i jest ważna, pomimo że nie została podjęta w formie pisemnej.

5.           Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania stwierdzając, że nie można było uznać, że uchwała została podjęta per facta concludentia. Sąd Najwyższy wskazał, że Sąd Apelacyjny dokonał błędnej wykładni przepisów poprzez uznanie, że powołanie umowy, do zawarcia której wymagana jest uchwała, wystarczy do wykazania jej istnienia

III.         Komentarz

1.           Zgodnie z art. 17 § 1 KSH w przypadku, w którym do dokonania czynności prawnej przez spółkę ustawa wymaga uchwały wspólników, walnego zgromadzenia bądź rady nadzorczej, dokonanie czynności prawnej bez wymaganej uchwały powoduje jej nieważność. Z kolei art. 15 § 1 KSH stanowi, że „zawarcie przez spółkę kapitałową umowy kredytu, pożyczki, poręczenia lub innej podobnej umowy z członkiem zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej, prokurentem, likwidatorem albo na rzecz którejkolwiek z tych osób wymaga zgody zgromadzenia wspólników albo walnego zgromadzenia, chyba że ustawa stanowi inaczej”.

2.           W związku z powyższym pojawia się pytanie, czy do uchwał, o których mowa w art. 17 § 1 KSH oraz 15 § 1 KSH zastosowanie ma art. 173 § 1 KSH, zgodnie z którego brzmieniem „W przypadku gdy wszystkie udziały spółki przysługują jedynemu wspólnikowi albo jednemu wspólnikowi i spółce, oświadczenie woli takiego wspólnika składane spółce wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności, chyba że ustawa stanowi inaczej”.

3.           Przyjmują, że art. 173 § 1 KSH nie ma w tym wypadku zastosowania, rodzi się kolejna wątpliwość - czy ustalenie, że taka uchwała została podjęta per facta concludentia wystarcza  do stwierdzenia, że zgoda na zawarcie umowy poręczenia została skutecznie wyrażona i w związku z tym nie stosuje się art. 17 § 1 i 2 KSH, zgodnie z którym brak podjęcia uchwały w takiej sytuacji skutkuje nieważnością umowy poręczenia.

4.           Jak potwierdza jednolita linia orzecznicza Sądu Najwyższego (por. np. wyrok z dnia 13.4.2005 r., sygn. IV CSK 686/04), artykułu 173 § 1 KSH nie stosuje się do uchwał jedynego wspólnika działającego jako zarząd lub zgromadzenie wspólników. Skoro bowiem uchwały organów spółek kapitałowych mają charakter wewnątrzspółkowy, nie powinno kwalifikować się jako oświadczeń woli - z tego tez względu art. 173 § 1 nie ma w tym wypadku zastosowania.

5.           Nawet przyjmując, że uchwała jedyne wspólnika stanowi oświadczenie woli, należy zauważyć, że ich adresatem nie jest spółka (art. 173 § 1 KSH stanowi o oświadczeniu woli składanemu spółce) - uchwały zgromadzenia wspólników zapadają wewnątrz spółki.

6.           Art. 4 ust. 1 Dyrektywy 2009/102/WE stanowi, że „jedyny wspólnik wykonuje uprawnienia zgromadzenia wspólników”, zaś zgodnie z ust. 2 tego artykułu „uchwały jedynego wspólnika podjęte w sprawach, o których mowa w ust. 1, są protokołowane lub sporządzane w formie pisemnej”. Sąd Apelacyjny stwierdził, powołując się na tę dyrektywę, że brak dochowania formy pisemnej nie skutkuje nieważnością oświadczenia, gdyż - jego zdaniem - z żadnego przepisu KSH ani Dyrektywy 2009/102/WE to nie wynika, zaś art. 173 § 1 KSH nie ma zastosowania do uchwał zgromadzenia wspólników w jednoosobowej spółce.

7.           Sąd Apelacyjny nie dokonał przy tym celowościowej wykładni Dyrektywy 2009/102/WE, która ma chronić interesy spółki oraz pewność obrotu prawnego. Sąd Apelacyjny pominął przy tym  w całości art. 248 § 1 i 3 KSH (przewidujące obowiązek protokołowania uchwał zgromadzenia wspólników) w zw. z art. 156 KSH („W spółce jednoosobowej jedyny wspólnik wykonuje wszystkie uprawnienia przysługujące zgromadzeniu wspólników zgodnie z przepisami niniejszego działu. Przepisy o zgromadzeniu stosuje się odpowiednio”).

8.           Należy stwierdzić, zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego w niniejszej sprawie, że do uchwały wyrażającej zgodę, o której stanowi art. 15 § 1 KSH, podejmowanej przez wspólnika jednoosobowej spółki wykonującego uprawnienia zgromadzenia wspólników, stosuje się art. 248 § 1 KSH w zw. z art. 156 KSH (ze skutkiem przewidzianym w art. 17 § 1 i 2 KSH).

9.           Biorąc pod uwagę powyższe należy zgodzić się z wyrokiem Sądu Najwyższego, który uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania. Jak słusznie zauważono w wyroku, Sąd Apelacyjny dokonał błędnej wykładni przepisów KSH oraz Dyrektywy 2009/102/WE uznając, że do wykazania istnienia uchwały wystarczające jest powołanie umowy, na zawarcie której wymagana jest zgoda podjęta w formie takiej uchwały.

IV.         Wnioski dla praktyki

1.           Komentowany wyrok Sądu Najwyższego jest istotny dla praktyki w zakresie braku możliwości uznania, że udzielenie poręczenia przez spółkę kapitałową na rzecz jedynego wspólnika, które wymaga zgody w formie uchwały zgromadzenia wspólników, świadczy o podjęciu takiej uchwały per facta concludentia.

2.           Rozwiązywanie przyszłych sporów na tym tle niewątpliwie ułatwi fakt, że Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, że analiza przepisów KSH oraz prounijna wykładnia Dyrektywy 2009/102/WE prowadzą do jednoznacznego wniosku, że do uchwały wyrażającej zgodę, o której mowa w art. 17 § 1 i 2 KSH, podjętej przez wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, który wykonuje uprawnienia zgromadzenia wspólników, zastosowanie mają art. 248 § 1 KSH ze skutkiem wynikającym z art. 17 § 1 i 2 KSH.

 

Autorką tekstu jest Ewelina Ocipińska, prawnik w Kancelarii RKKW.