01 Luty 2017

Dokonanie czynności prawnej przez spółkę z o.o. bez wymaganej umową spółki zgody wspólników jest ważne

Kornelia Łuczejko

Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17.4.2015 r. (I CSK 289/14, LEX nr 1710339)

 I.        Teza

1.       „Zgodnie z art. 17 § 1 KSH nieważna jest czynność prawna spółki tylko wtedy, gdy wymóg uchwały zgromadzenia wspólników wynika z ustawy. Natomiast, gdy wymóg taki przewiduje tylko umowa spółki, to czynność jest ważna, a jedynie zarząd może ponosić odpowiedzialność z tytułu naruszenia umowy.”

II.       Stan faktyczny

1.       W sprawie analizowanej przez Sąd Najwyższy umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością  przewidywała, że nie jest wymagane podjęcie przez zgromadzenie wspólników uchwał wyrażających zgodę na nabycie lub zbycie wszelkich nieruchomości. Jednocześnie przedmiotowa umowa wprowadzała wymóg uzyskania zgody zgromadzenia wspólników na rozporządzenie prawem przez spółkę

z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej jako: „Spółka”) lub zaciągnięcie zobowiązania do świadczenia o wartości dwukrotnie lub więcej razy przekraczające wysokość kapitału zakładowego Spółki.

2.       Przy tak sformułowanym brzmieniu umowy Prezes Zarządu Spółki upoważniony do jej jednoosobowej reprezentacji, aktem notarialnym przeniósł własność nieruchomości Spółki w ramach konstrukcji datio in solutum. Przed dokonaniem ww. czynności prawnej zgromadzenie wspólników Spółki podjęło uchwałę upoważniającą Prezesa Zarządu Spółki do sprzedaży parceli powstałych po podziale tejże nieruchomości o wartościach dwukrotnie i więcej razy przekraczających wysokość kapitału zakładowego. W rezultacie uchwała zgromadzenia wspólników upoważniała Prezesa Zarządu Spółki do dokonania innej czynności niż objęta przywołanym wyżej aktem notarialnym.

3.       W ramach postępowania o wpis prawa własności do księgi wieczystej nabywcy nieruchomości Spółki pojawił się problem, czy dokonanie zbycia nieruchomości Spółki (której wartość dwukrotnie lub więcej razy przekraczała wysokość kapitału zakładowego Spółki) przez Prezesa Zarządu Spółki wymagało podjęcia stosownej uchwały przez Zgromadzenie Wspólników Spółki, której brak skutkuje bezwzględną nieważnością czynności prawnej.

4.       Rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną przez wnioskodawcę Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że wymóg uzyskania uchwały Zgromadzenia Wspólników Spółki na zbycie nieruchomości, której wartość przekracza co najmniej dwukrotnie wartość kapitału zakładowego został wprowadzony umową, a nie wynika z ustawy. Oznacza to, że nawet gdyby zbycie nieruchomości Spółki odbyło się bez ważnej uchwały Zgromadzenia Wspólników to byłoby ono skuteczne. Zgodnie bowiem z art. 17 § 1 KSH nieważna jest czynność prawna spółki tylko wtedy, gdy wymóg uchwały zgromadzenia wspólników wynika z ustawy. W sytuacji zaś gdy wymóg taki przewiduje tylko umowa spółki, to czynność jest ważna, a jedynie Zarząd Spółki może ponosić odpowiedzialność z tytułu naruszenia umowy w związku z dyspozycją art. 17 § 3 KSH.

III.      Komentarz

1.       Zgodnie z art. 228 pkt 4 KSH, o ile umowa spółki nie stanowi inaczej, uchwały wspólników wymaga nabycie i zbycie nieruchomości, bez określenia wartości nieruchomości lub praw będących przedmiotem tych czynności. Przepis art. 228 pkt 4 KSH ma zatem charakter dyspozytywny (względnie wiążący). Oznacza to, że wspólnicy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością mogą odmienne uregulować przedmiotową kwestię poprzez wprowadzenie stosownego postanowienia do treści umowy spółki.

W rezultacie za dopuszczalne uznać należy m.in. ograniczenie lub wyłączenie stosowania art. 228 pkt 4 KSH albo przekazanie kompetencji objętej hipotezą przewołanego przepisu do właściwości innego podmiotu (np. rady nadzorczej bądź komisji rewizyjnej).

2.       Z kolei w myśl art. 17 § 1 KSH jeżeli do dokonania czynności prawnej przez spółkę ustawa wymaga uchwały wspólników albo walnego zgromadzenia bądź rady nadzorczej, czynność prawna dokonana bez wymaganej uchwały jest nieważna. Natomiast czynność prawna dokonana bez zgody właściwego organu spółki, wymaganej wyłącznie przez umowę spółki albo statut, jest ważna, jednakże nie wyklucza to odpowiedzialności członków zarządu wobec spółki z tytułu naruszenia umowy spółki albo statutu (art. 17 § 3 KSH).

3.       W sprawie analizowanej przez Sąd Najwyższy umowa spółki wyraźnie stanowiła, że nie jest wymagane podjęcie przez Zgromadzenie Wspólników Spółki uchwał wyrażających zgodę na nabycie lub zbycie wszelkich nieruchomości Spółki. Innymi słowy, ustanowiony w KSH wymóg uzyskania uchwały zgromadzenia wspólników na zbycie nieruchomości został wyłączony na mocy umowy spółki. Jednocześnie

w przedmiotowej umowie wprowadzono obowiązek uzyskania zgody wspólników w sytuacji, gdy przedmiotem zbycia lub nabycia była nieruchomość, której wartość dwukrotnie lub więcej razy przekraczała wysokość kapitału zakładowego Spółki.

4.       Wprowadzenie powyższej regulacji do treści umowy spółki oznacza, że wspólnicy skorzystali z upoważnienia ustawowego określonego w art. 228 pkt 4 KSH. W rezultacie zmodyfikowanie ustawowych zasad uzyskania zgody wspólników na nabycie i zbycie nieruchomości w umowie spółki doprowadziło do wyłączenia zastosowania ww. przepisu. Skoro zatem obowiązek uzyskania uchwały zgromadzenia wspólników na zbycie nieruchomości, której wartość dwukrotnie lub więcej razy przekraczała wysokość kapitału zakładowego Spółki został przewidziany wyłącznie w umowie spółki to do oceny skutków dokonania ww. czynności prawnej bez wymaganej zgody należy stosować art. 17 § 3 KSH, a nie art. 17 § 1 KSH.

5.       Reasumując należy wskazać, że brak uchwały Zgromadzenia Wspólników zawierającej upoważnienie dla Zarządu Spółki do zbycia nieruchomości (której obowiązek uzyskania wynikał wyłącznie z umowy Spółki), pozostaje bez wpływu na ważność zawartej w imieniu Spółki umowy. Innymi słowy, do ważnego zbycia nieruchomości Spółki w analizowanej sprawie wystarczające było złożenie stosownego oświadczenia woli przez osobę uprawnioną do reprezentowania Spółki (Prezesa Zarządu). Jednakże należy zwrócić uwagę, że czynność prawna dokonana bez wymaganej umową spółki zgody organu Spółki nie wyklucza odpowiedzialności członków Zarządu Spółki wobec Spółki z tytułu naruszenia umowy spółki.

IV.      Wnioski praktyczne

1.       Modyfikacja zasad udzielania zgody na nabywanie i zbywanie nieruchomości

w umowie spółki wyłącza zastosowanie art. 228 pkt 4 KSH adekwatnie do zakresu dokonanej zmiany. Jeżeli zatem umowa spółki przewiduje np. obowiązek uzyskania zgody rady nadzorczej (komisji rewizyjnej) na zbycie nieruchomości, bez jednoczesnego wyłączenia wymogu uzyskania zgody wspólników na dokonanie ww. czynności, to wówczas konieczne będzie uzyskanie zarówno zgody wspólników, jak również zgody rady nadzorczej (komisji rewizyjnej).

2.       Jednakże jak wynika z treści analizowanego wyroku Sądu Najwyższego konsekwencje dokonania ww. czynności prawnej bez wymaganych zgód będą uzależnione od tego, czy przewidziano je w ustawie czy też w umowie spółki. W konsekwencji czynność prawna dokonana bez zgody wspólników określonej w ustawie dotknięta jest sankcją nieważności. Z kolei dokonanie czynności prawnej bez zgody właściwego organu spółki wymaganej wyłącznie przez umowę spółki nie powoduje jej nieważności. Nie wyklucza to jednak odpowiedzialności członków zarządu spółki wobec spółki z tytułu naruszenia umowy spółki.

 

Autorką tekstu jest Kornelia Łuczejko, radca prawny w Kancelarii RKKW.