Praktyka

  • 25 Maj 2018

    RODO już obowiązuje

    W dniu 25.05.2018 r., we wszystkich krajach Unii Europejskiej, w tym także w Polsce, obowiązywać zaczęło Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/697 z dnia 27.04.2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE, zwane „RODO”. RODO wprowadza wiele zmian w regulacjach dotyczących przetwarzania, wykorzystywania i przechowywania danych osobowych. Swoim zastosowaniem rozporządzenie to obejmuje wszystkie podmioty prywatne i publiczne, które przetwarzają dane osobowe i w praktyce większość procesów przetwarzania danych. Zmiany dotyczą głównie nowych obowiązków związanych z przetwarzaniem danych osobowych, nowych rodzajów odpowiedzialności oraz wprowadzenia sankcji. Więcej na temat RODO pisaliśmy na naszych blogach, m.in. tutaj oraz tutaj.

  • 17 Maj 2018

    Projekt: prosta spółka akcyjna

    17.05.2018 r. do konsultacji publicznych i uzgodnień międzyresortowych trafił projekt ustawy o zmianie ustawy – Kodeks spółek handlowych oraz niektórych innych ustaw, dotyczący prostej spółki akcyjnej. Projekt został przygotowany przez Ministerstwo Przedsiębiorczości i Technologii. Jak wskazują autorzy projektu nowe prawo ma przede wszystkim ułatwić rozwój start-upów. Prosta spółka akcyjna ma łączyć zalety spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (proste i mniej kosztowne funkcjonowanie, założenie i likwidacja spółki) z zaletami spółki akcyjnej. Mają to umożliwić m.in. następujące założenia projektu: szybka rejestracja elektroniczna przy pomocy formularza (24 godziny), brak kapitału zakładowego (dodatkowo wymagana kwota na początek to 1 zł); brak barier wejścia (wkłady, także w postaci pracy lub usług, mają być wnoszone w czasie 3 lat od rejestracji spółki); brak statusu spółki publicznej i związanych z tym restrykcyjnych obowiązków; uproszczona i tańsza ewidencja zdematerializowanych akcji; brak skomplikowanych wymogów dot. organów spółki (wystarczy 1-osobowy zarząd, brak obowiązku ustanowienia rady nadzorczej); prosta likwidacja polegająca na przejęciu majątku i zobowiązań spółki. Nowelizacja to kolejny element projektu „100 zmian dla firm”, który ma na celu ułatwienie życia przedsiębiorcom.

  • 02 Maj 2018

    SN: Zawiadomienie wysłane na nieaktualny adres oskarżonego stanowi naruszenie przysługującego mu prawa do obrony

    W trakcie postępowania sądowego oskarżony wskazał sądowi nowy adres korespondencyjny. Pomimo powyższego zawiadomienie o rozprawie zostało mu doręczone pod nieaktualny adres, a sąd – pomimo braku stawiennictwa oskarżonego – wydał na tym posiedzeniu wyrok w sprawie. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4.04.2018 r. (sygn. akt: V KK 65/18) uznał, że sąd rażąco naruszył przysługujące oskarżonemu prawo do obrony. Zaskarżony wyrok został uchylony, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania. 

  • 01 Maj 2018

    Konstytucja biznesu już obowiązuje

    Od dnia 30.04.2018 r. obowiązywać zaczęła Konstytucja biznesu, czyli pięć aktów prawnych, zmieniających lub uchylających ponad 200 ustaw (o nowych aktach prawnych pisaliśmy: tutaj). Nowelizacja wprowadza liczne zmiany, mające na celu – mówiąc najprościej – ułatwienie przedsiębiorcy prowadzenia działalności gospodarczej. Jedną z nowych zasad, jakie wprowadza Konstytucja biznesu, brzmi następująco: „co nie jest prawem zabronione, jest dozwolone”. Dla jej realizacji ustanowiony został katalog praw i obowiązków, zarówno dla przedsiębiorców, jak i dla organów administracji publicznej. Aktualnie urzędy rozstrzygać mają nie dające się usunąć wątpliwości na korzyść przedsiębiorcy, kierować się zasadą domniemania jego uczciwości, udzielać przedsiębiorcom informacji o warunkach prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie swojej właściwości, a także prowadzić kontrole w sposób jak najmniej uciążliwy dla przedsiębiorców (wezwanie do osobistego stawiennictwa tylko w określonych przypadkach, ograniczony czas trwania kontroli). Ważnym elementem nowelizacji jest również zniesienie obowiązku posługiwania się numerem REGON. Przedsiębiorcy identyfikowani będą wyłącznie na podstawie NIP. Dodatkowo zniesiony został obowiązek rejestrowania działalności gospodarczej oraz opłacania składek ZUS przez osoby, których miesięczne dochody nie przekraczają połowy kwoty stanowiącej wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zwiększono również ulgi dla osób rozpoczynających prowadzenie działalności gospodarczej po raz pierwszy. Zmianie uległy także zasady dot. zawieszania i wznawiania prowadzenia działalności gospodarczej. Aktualnie działalność gospodarczą zawiesić można bezterminowo, przez co łatwiejsze stały się procedury związane z jej wznowieniem. Ważną zmianą wprowadzoną do Kodeksu cywilnego jest natomiast możliwość ustanowienia prokury przez osobę prowadzącą jednoosobową działalność gospodarczą. Dotychczas ten rodzaj pełnomocnictwa dostępny był wyłącznie dla spółek handlowych. Konstytucja biznesu wprowadza również wiele innych zmian, które mają uczynić postępowanie przed organami administracji publicznej łatwiejsze i bardziej przyjazne. Na straży praw przedsiębiorców stać ma rzecznik małych i dużych przedsiębiorców.

  • 05 Kwiecień 2018

    Projekt: kasy fiskalne on-line

    5.04.2018 r. Rada Ministrów przyjęła przedłożony przez ministra finansów projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy Prawo o miarach. Zakłada on wprowadzenie kas fiskalnych on-line. Do roku 2020 wszystkie działające w polskich firmach kasy fiskalne będą musiały być połączone z centralnym systemem administracji podatkowej. Jak wynika z uzasadniania projektu ustawy, ma ona na celu przede wszystkim uszczelnienie systemu podatku od towarów i usług, poprzez bardziej rzetelną ewidencję sprzedaży i walkę z tzw. szarą strefą. Proces wymiany tradycyjnych kas fiskalnych został rozłożony w czasie. Po wejściu w życie nowelizacji zasadniczo dopuszczalne będzie stosownie dotychczasowych kas fiskalnych, jednak w branżach, w których zdaniem Ministerstwa Finansów, występuje największe ryzyko występowania nadużyć, kasy fiskalne on-line mają być obowiązkowe. Mowa tu o następujących branżach: sprzedaż paliw, naprawa pojazdów (obowiązkowe kasy on-line od 1.01.2019 r.), gastronomia, zakwaterowanie (od 1.07.2019 r.) usługi fryzjerskie, kosmetyka, branża medyczna, prawnicza, budowlana (od 1.01.2020 r.).

  • 04 Kwiecień 2018

    Nowelizacja: zmiany w Krajowym Rejestrze Sądowym

    W dniu 15.03.2018 r. w życie weszła większość przepisów Ustawy z dnia 26.01.2018 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw. Wśród najważniejszych zmian, jakie wprowadza nowelizacja wymienić należy:

    • Informatyzację KRS. Od 1.03.2020 r. wszystkie wnioski do KRS będą składane obowiązkowo formie elektronicznej. Już od 15.03.2018 r. w takiej formie przesyłać należy do KRS sprawozdania finansowe za rok 2017, ale zasady ich tworzenia na razie się nie zmieniają. Dopiero od 1.10.2018 r. wejdzie w życie obowiązek sporządzania sprawozdań finansowych wyłącznie elektronicznie oraz podpisywania ich kwalifikowanym podpisem lub zaufanym profilem ePUAP. Więcej na ten temat pisaliśmy na naszym blogu;
    • Zyskanie przez KRS uprawnienia do kierowania do wspólników spółek nieposiadających zarządu wezwań do powołania nowego zarządu pod rygorem nałożenia grzywny;
    • Rozszerzenie zakresu grzywien za niepowołanie zarządu spółki. Odpowiedzialnością będą mogły zostać objęte nawet osoby uprawnione do powołania zarządu, a więc wspólnicy oraz członkowie rad nadzorczych;
    • Nałożenie na likwidatorów i prokurentów obowiązku złożenia do KRS oświadczenia dot. adresu do doręczeń (dotychczas obowiązek ten dotyczył wyłącznie członków zarządu). Spółki mają 18 miesięcy od wejścia w życie ustawy na uzupełnienie tych danych pod rygorem uznania korespondencji za doręczoną;
    • Uprawnienie KRS do sprawdzenia pod kątem karalności za określone przestępstwa również prokurentów (dotychczas KRS weryfikował jedynie karalność członków zarządu, rady nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz likwidatorów);
    • Likwidację Rejestru Dłużników Niewypłacalnych;
    • Możliwość ustanowienia kuratora dla spółki, która nie posiada zarządu, w celu jej reprezentacji w postępowaniu sądowym. Ma to ułatwić dochodzenie od spółek wierzytelności.

    Pozostałe zmiany, dotyczące zwłaszcza elektronicznego obiektu dokumentów, wejdą w życie w okresie od 9.04.2018 r. do 1.03.2020 r.

  • 01 Kwiecień 2018

    SN o możliwości przesłuchania chorego świadka w domu

    W wyroku z dnia 8.02.2018 r., sygn. akt: SDI 90/17, Sąd Najwyższy wskazał, że w przypadku świadka,  mającego wiedzę istotną z punktu widzenia toczącej się sprawy, sąd nie powinien rezygnować z jego przesłuchania. Nawet jeśli zachodzą pewne przeszkody utrudniające złożenie przez tę osobę zeznań, sąd powinien wykorzystać dane przez ustawę możliwości, aby do przesłuchania świadka doszło. Przedmiotowa sprawa wpłynęła do Sądu Najwyższego na skutek kasacji wniesionej przez obwinionego radcę prawnego od orzeczenia Wyższego Sądu Odwoławczego. Autor kasacji podniósł m.in., że sąd naruszył art. 391 § 1 KPK przez uznanie, że zaszły przesłanki do odstąpienia od przesłuchania świadka na rozprawie „z powodu niedających się usunąć przeszkód", tj. stanu jego zdrowia. Sąd Najwyższy zgodził się z zarzutem obwinionego wskazując, że rezygnację z przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadka należało uznać za przedwczesną, zaś zastosowanie art. 391 § 1 KPK nastąpiło pomimo braku wystąpienia przesłanki „niestawiennictwa wobec niedających się usunąć przeszkód”. Zdaniem SN Sąd odwoławczy mógł bowiem skorzystać z instytucji pomocy prawnej i doprowadzić do przesłuchania tego świadka w jego domu, co zapewniłoby mu komfortowe warunki, nie stwarzając zagrożenia dla jego zdrowia.

  • 01 Listopad 2017

    Medyczna marihuana już legalna, ale jeszcze niedostępna

    Od 1.11.2017 r. medyczna marihuana jest w Polsce legalna, a co za tym idzie powinna trafić do sprzedaży w aptekach. Powyższe jest skutkiem wejścia w życie Ustawy z dnia 7.07.2017 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz ustawy o refundacji leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyrobów medycznych (Dz.U. 2017 poz. 1458). Apteki nie dysponują jednak na razie ww. produktem. Zgodnie bowiem ze wspomnianą nowelizacją Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych musi zarejestrować „surowiec farmaceutyczny” zanim trafi on do aptek. Urząd ma na to 270 dni. Dodatkowe utrudnienie wynika z faktu, że medycznej marihuany nie można uprawiać w Polsce, a więc polscy importerzy będą musieli podpisać umowy z zagranicznymi hurtowniami. Na chwilę obecną nie wiadomo kiedy medyczna marihuana trafi do polskich aptek.

  • 27 Październik 2017

    SN: Przy braku nagrania posiedzenia musi wystarczyć protokół pisemny

    W wyroku z dnia 26.05.2017 r. (sygn. akt: I CSK 519/16) Sąd Najwyższy wskazał, że brak możliwości zarejestrowania przebiegu posiedzenia z wykorzystaniem urządzeń technicznych nie usprawiedliwia odroczenia tego posiedzenia, lecz oznacza konieczność zaprotokołowania jego przebiegu w sposób tradycyjny, tj. pisemny. Co za tym idzie brak nagrania rozprawy prowadzonej przed sądem pierwszej lub drugiej instancji (i utrwalenie przebiegu rozprawy wyłącznie za pomocą pisemnego protokołu) nie może prowadzić do wniosku, ze w procesie doszło do naruszenia praw jednej ze stron. Powyższe wynika również z art. art. 157 § 11 Kodeksu postępowania cywilnego. Data publikacji wyroku: 27.10.2017 r.

  • 25 Październik 2017

    TSUE o niezgodności przepisów KSH z przepisami UE

    Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 25.10.2017 r. w sprawie C 106/16 orzekł, że przepisy Kodeksu spółek handlowych uzależniające przeniesienie statutowej siedziby spółki utworzonej na podstawie prawa polskiego na terytorium innego państwa członkowskiego, w celu przekształcenia jej w spółkę prawa tego innego państwa członkowskiego od przeprowadzenia likwidacji pierwszej spółki są niezgodne z prawem Unii Europejskiej. Takie przepisy mogą bowiem utrudnić, a nawet uniemożliwić transgraniczne przekształcenie spółki, a co za tym idzie stanowią ograniczenie obowiązującej w Unii Europejskiej swobody przedsiębiorczości. Wyrok stanowi odpowiedź na pytanie prejudycjalne skierowane do TSUE przez Sąd Najwyższy. Sprawa dotyczyła spółki Polbud – Wykonawstwo sp. z o.o.

  • 01 Marzec 2017

    Adresaci naruszenia dóbr osobistych powiatu. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 28.4.2016 r. (V CSK 486/15).

    Konrad Oleszczuk

     I.            Teza

    „Naruszenie dóbr osobistych osoby prawnej będącej powiatem nie musi wprost dotyczyć wszystkich mieszkańców zamieszkujących na jego terytorium, ponieważ zarzuty odnoszące się do sposobu działania zarówno organów każdej osoby prawnej, jak i jej służb (urzędników) mają znaczenie dla renomy i dobrego imienia samej osoby prawnej. Jeżeli więc nawet tylko wobec urzędników samorządowych powiatu sugeruje się występowanie określonych wysoce negatywnych zachowań, to tym samym podważa się autorytet samej osoby prawnej i naraża ją na utratę zaufania społeczności samorządowej. Innymi słowy, negatywne sformułowania w odniesieniu tylko do zachowań osób będących jedynie pracownikami osoby prawnej (np. urzędnikami samorządowymi) mogą prowadzić do naruszenia dobrego imienia (reputacji) samej osoby prawnej, bo sugerują takie jej funkcjonowanie, które podważa zaufanie do niej, niezbędne do prawidłowego wykonywania zadań przez tę osobę prawną.”

    II.           Stan faktyczny

    1.           W kampanii wyborczej do rady Powiatu Pozwany umieścił w swojej ulotce wyborczej stwierdzenie, że jego celem jest „ukrócenie korupcji i nadużyć w urzędach i jednostkach organizacyjnych Starostwa Powiatowego w X“. Władze Powiatu uznały, że wypowiedź ta narusza jego dobra osobiste, gdyż stwierdza, że w jednostce ma miejsce korupcja.

    2.           Argumenty Powiatu podzielił sąd pierwszej instancji i uwzględnił powództwo w części obejmującej roszczenie niemajątkowe poprzez zobowiązanie Pozwanego do opublikowania oświadczenia o wskazanej treści.

    3.           Sąd Apelacyjny z kolei przychylił się do stanowiska Pozwanego, uznając, że sporna wypowiedź stanowi element programu wyborczego i w związku z tym musi być uznana za element kampanii wyborczej, której dyskurs rządzi się swoimi prawami. Wypowiedź sformułowana w ulotce wyborczej, zdaniem Sądu Apelacyjnego, jest postacią obietnicy wyborczej, na mocy której Pozwany zobowiązał się do walki z korupcją w Powiecie. Co więcej, ma ona jedynie charakter hipotetyczny.

    4.           Dodatkowo, Sąd Apelacyjny nabrał wątpliwości, czy Powiat, jako jednostka samorządu terytorialnego, może być w ogóle uznany za osobę pokrzywdzoną naruszeniem dóbr osobistych. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, żeby mogło do tego dojść, naruszenie dóbr osobistych powinno dotyczyć wszystkich mieszkańców Powiatu, a nie tylko jego urzędników.

    5.           Sąd Najwyższy nie zgodził się z argumentacją Sądu Apelacyjnego i wskazał, że zawarte w ulotce sformułowanie o ukróceniu praktyk korupcyjnych w Powiecie sugeruje ich występowanie, gdyż – jak ujął to Sąd Najwyższy – „ukrócać można coś realnie występującego”. Nie mieści się to zatem w dopuszczalnych ramach dyskursu prowadzonego nawet w kampanii wyborczej. Zachowanie Poznawanego, zdaniem Sądu Najwyższego, może naruszać dobre imię i renomę Powiatu. Zgodnie bowiem z teorią organu osoba prawna działa przez swoje organy, a w konsekwencji zarzuty kierowane pod adresem osób wchodzących w ich skład, są zarzutami kierowanymi pod adresem tej osoby prawnej.

    6.           Oznacza to, że naruszenie dóbr osobistych osoby prawnej będącej jednostką samorządu terytorialnego nie musi bezpośrednio dotyczyć wszystkich mieszkańców danej jednostki. Sugerowanie bowiem występowania zjawisk korupcyjnych wśród urzędników samorządowych Powiatu naraża na szwank dobre imię całego Powiatu oraz podważa jego autorytet, co może grozić utratą zaufania do tej jednostki przez jej mieszkańców.

    7.           Na koniec Sąd Najwyższy zauważył, że zachowania Pozwanego nie może usprawiedliwiać działanie w obronie interesu publicznego, gdyż nie jest to samodzielna i wystarczająca przesłanka wyłączająca bezprawność działania naruszającego dobra osobiste. Sformułowania nie mające oparcia w faktach naruszają bowiem granice wolności wypowiedzi niezależnie od tego, czy są wypowiadane w trakcie kampanii wyborczej czy nie.

    III.         Komentarz

    1.           Orzeczenie Sądu Najwyższego potwierdza, że każda jednostka samorządu terytorialnego, której pracownikom publicznie zarzuca się nieuczciwe zachowania i nadużycia, może skutecznie domagać się na drodze postępowania sądowego ochrony prawnej przysługujących jej dóbr osobistych.

    2.           Sąd Najwyższy słusznie zauważył, że ochrona prawna udzielona dobrom niemajątkowym osób prawnych jest ograniczona w porównaniu do tej posiadanej przez osoby fizyczne. Nie oznacza to jednak, że osoby prawne są jej w zupełności pozbawione. Nie jest przy tym konieczne aby naruszeniu prawa niemajątkowego takiej osoby towarzyszyło wyrządzenie jej szkody majątkowej. W takiej sytuacji bowiem ochrona praw niemajątkowych osoby prawnej miałaby jedynie charakter iluzoryczny.

    3.           Warto też zwrócić uwagę na ważną konstatację Sądu Najwyższego w zakresie wolności wypowiedzi oraz granic dopuszczalnej krytyki w trakcie kampanii wyborczej. Sąd Najwyższy, nie po raz pierwszy zresztą, stwierdził, że choć granice dopuszczalnej krytyki w ramach dyskursu politycznego są rozszerzone, to nie należy utożsamiać tego z całkowitym wyłączeniem ochrony podmiotów na nią narażonych.

    IV.         Wnioski praktyczne

    1.           Wyrok Sądu Najwyższego w przedmiotowej sprawie to ważny głos w dyskusji o zakresie ochrony dóbr osobistych i to z kilku powodów. Przede wszystkim Sąd Najwyższy potwierdził po raz kolejny prawo do ochrony dóbr niemajątkowych przez osobę prawną, w tym jednostkę samorządu terytorialnego. W praktyce, jak wiadomo, osobom prawnym jest dość trudno dowieść, że dane zachowanie godzi w jej renomę czy dobre imię. Jeszcze trudniej przychodzi to podmiotom, które, jak jednostki samorządu terytorialnego, nie działają dla zysku. Ochrona dobrego imienia w takiej sytuacji służy jedynie budowie autorytetu, co z kolei jest dość trudno definiowalne prawnie i budzi wątpliwości doktrynalne.

    2.           Ponadto, rzeczony wyrok ostatecznie przesądza, że dobre imię osoby prawnej nierozerwalnie wiąże się z oceną jej działalności. Ta natomiast jest wypadkową działań nie tylko osób wchodzących w skład jej organów, ale także innych pracowników, których praca jest elementem funkcjonowania danej osoby prawnej. Innymi słowy, naruszenie dobra osobistego urzędników samorządowych dotyka, jak to wyraził Sąd Najwyższy, „całości substratu osobowego osoby prawnej”.

    3.           Orzeczenie to jest wreszcie ważnym sygnałem, że działanie w ramach kampanii wyborczej nie stanowi szczególnego usprawiedliwienia dla naruszeń dóbr osobistych, a tym bardziej nie powoduje automatycznego wyłączenia odpowiedzialności za nie.

    Autorem tekstu jest Konrad Oleszczuk, prawnik w Kancelarii prawnej RKKW.

  • 01 Luty 2017

    Dokonanie czynności prawnej przez spółkę z o.o. bez wymaganej umową spółki zgody wspólników jest ważne

    Kornelia Łuczejko

    Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 17.4.2015 r. (I CSK 289/14, LEX nr 1710339)

    Czytaj dalej